Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη τον Απρίλιο του 1939 από επίλεκτα μέλη της κοινωνίας της Θεσσαλονίκης προερχόμενα από τον πνευματικό και εμπορικό κόσμο και έκτοτε η λειτουργία της είναι αδιάκοπη. Οι ιδρυτές της ήταν διορατικοί άνθρωποι, οι οποίοι έθεσαν ως στρατηγικό στόχο της Εταιρείας -και παραμένει εσαεί- την υπεράσπιση και ανάδειξη της ελληνικότητας της Μακεδονίας. Τον στόχο τούτο υπηρετεί με προσήλωση και προβαίνει σε εκδόσεις, διοργανώνει Συνέδρια και Ημερίδες αλλά και κάθε είδους δραστηριότητα στα πλαίσια των επιστημών, των γραμμάτων και των τεχνών προσελκύοντας το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Το πολυσχιδές και βαρυσήμαντο έργο της Ε.Μ.Σ. αναγνώρισε και τίμησε ποικιλοτρόπως κατά καιρούς η επίσημη Ελληνική Πολιτεία.
Την Εταιρεία διοικεί εννεαμελές Διοικητικό Συμβούλιο και την οικονομική διαχείρισή της ελέγχει Εξελεγκτική Επιτροπή. Τα όργανα αυτά εκλέγονται με μυστική ψηφοφορία κάθε τρία χρόνια από τη Γενική Συνέλευση των μελών της.
Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών στεγάζεται σε ένα από τα πλέον εμβληματικά κτίρια της Θεσσαλονίκης, το οποίο θεμελιώθηκε το 1949. Ακολούθησε η κατασκευή δυο ακόμη κτιρίων όπου στεγάζονται το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, το κινηματοθέατρο «Αριστοτέλειον» και η Πινακοθήκη της. Στο πενταόροφο κτήριο της οδού Εθνικής Αμύνης αρ. 4 βρίσκονται τα Γραφεία της Εταιρείας, και τα Τμήματά της: η Βιβλιοθήκη της –η οποία θεωρείται μία από τις σπουδαιότερες της χώρας, ιδιαίτερα σε θέματα που σχετίζονται με τη Μακεδονία-, το Δίκτυο Επικοινωνίας Ομογενών Μακεδόνων (Δ.Ε.Ο.Μ.) μέσω του οποίου η Εταιρεία έχει ενισχύσει αποφασιστικά την επικοινωνία της με τους απανταχού της γης Ομογενείς Μακεδόνες και Φιλέλληνες, το Τμήμα Εκδόσεων, το Τμήμα Ιστοσελίδας, το Ηλεκτρονικό Δίκτυο «Ιω. Μανδύλας» -σκοπός του οποίου είναι η στήριξη του στρατηγικού άξονα των συλλογικών επιστημονικών μελετών της Εταιρείας, οι οποίες επιτελούνται από εξειδικευμένες επιστημονικές ομάδες καθηγητών πανεπιστημίου και νέων ερευνητών-υποτρόφων της Ε.Μ.Σ.-, το Λογιστήριο και το Εκθετήριο των εκδόσεών της. Η Πινακοθήκη, λειτουργεί στον έκτο όροφο του Μεγάρου της Εταιρείας επί της οδού Νικ. Γερμανού αρ. 1, διαθέτει 1.000 περίπου έργα στη μόνιμη συλλογή της και εμπλουτίζεται διαρκώς από αγορές και προσφορές, προσελκύοντας χιλιάδες επισκέπτες ετησίως, ενώ παράλληλα οργανώνει και φιλοξενεί περιοδικές και επετειακές εκθέσεις σημαντικών καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο.
Η παρούσα Διοίκηση συνεχίζει απαρασάλευτα την πολύπλευρη επιστημονική δράση της Εταιρείας έχοντας πάντα ως οδηγό τις καταστατικές αρχές και αξίες που ενέπνευσαν και καθοδήγησαν τους ιδρυτές της έναν περίπου αιώνα ενωρίτερα:
Με αφορμή τον εορτασμό των 80 χρόνων από της ιδρύσεώς της (1939-2019), οργάνωσε διαλέξεις με προσωπικότητες εγνωσμένου κύρους, επιστημονικά Συνέδρια, Εκθέσεις Χαρτών και Ζωγραφικής, εξέδωσε την εμβληματική έκδοση 800 σελίδων, «80 Χρόνια Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών Χθες-Σήμερα-Αύριο», καθώς και άλλες αξιόλογες επιστημονικές εκδόσεις.
Παρά τις πρωτόγνωρες –σε παγκόσμια κλίμακα– συνθήκες που δημιούργησε η πανδημία COVID-19 κατά τη διετία 2020-2021, η Ε.Μ.Σ. προσαρμόστηκε με επιτυχία στα νέα δεδομένα που απαιτούσαν την ψηφιακή της λειτουργία και συνέχισε με αμείωτους ρυθμούς το πολυσχιδές της έργο. Τίμησε την επέτειο των 200 χρόνων από την εθνική μας Παλιγγενεσία αξιοποιώντας τις σύγχρονες ηλεκτρονικές μορφές επικοινωνίας και διοργάνωσε Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο, Ημερίδες, Εκθέσεις και διαλέξεις με κεντρικό θέμα την ανάδειξη της θυσιαστικής προσφοράς, του ορθόδοξου φρονήματος και της Ιδέας περί Ελευθερίας των αγωνιστών του ’21. Όλες αυτές οι δράσεις διαχύθηκαν μέσω διαδικτυακών εφαρμογών στον παγκόσμιο ιστό προσφέροντας τη δυνατότητα σε όλους τους αποδέκτες της αλλά και στους Ομογενείς Μακεδόνες μας, να τις παρακολουθήσουν και να συμμετέχουν ενεργά.
Με τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από την Μικρασιατική Καταστροφή και την άφιξη των προσφύγων στη μακεδονική γη, πραγματοποίησε σειρά εορταστικών εκδηλώσεων, εκδόσεων εκθέσεων και διαλέξεων για την απότιση φόρου τιμής στον Προσφυγικό Ελληνισμό και τη συμβολή του στη διαμόρφωση της φυσιογνωμίας του σύγχρονου Ελληνικού κράτους.
Η λειτουργία του Ανοικτού Πανεπιστημίου της Ε.Μ.Σ., [το οποίο εδώ και χρόνια πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Α.Π.Θ, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και την Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης της Κεντρικής Μακεδονίας], κατά το ακαδημαϊκό έτος 2021-2022 ήταν ενταγμένη στον πανηγυρικό εορτασμό για τα 200 χρόνια της Εθνικής Παλιγγενεσίας, ενώ για το ακαδημαϊκό έτος 2022-2023 στον επετειακό εορτασμό για τα 100 χρόνια από την Μικρασιατική Εκστρατεία και την έλευση των Μικρασιατών Προσφύγων στον Ελλαδικό χώρο.
Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών προσαρμόζεται και εισέρχεται δυναμικά στη σύγχρονη εποχή μέσω του Προγράμματος Ψηφιοποίησης των αρχείων, των συλλογών της Βιβλιοθήκης και της Πινακοθήκης της, καθώς και της κατασκευής ψηφιακού μουσείου για την ιστορία και τον πολιτισμό της Μακεδονίας μας. Πρόκειται για ένα φιλόδοξο Πρόγραμμα που έχει ήδη ξεκινήσει καθιστώντας το πλούσιο υλικό της Εταιρείας προσβάσιμο σε ολόκληρο τον κόσμο, σε Έλληνες και αλλοδαπούς και ιδιαίτερα στους ερευνητές. Ο συγκερασμός παράδοσης και εκσυγχρονισμού, διαφύλαξης της πολιτιστικής κληρονομιάς και τεχνολογίας, θα βοηθήσει την περαιτέρω ανάπτυξη της Εταιρείας ενδυναμώνοντας το ήδη σπουδαίο έργο της.
